Het Derper zeedorpenlandschap is in ere hersteld.
'We willen de mensen natuur van dichtbij laten beleven'
In de duinvalleien ten zuiden van Egmond aan Zee werden rond 1850 vele akkertjes aangelegd. De jaren daarna groeide het aantal duinlandjes gestaag. Aardappelteelt in de duinen vormde een welkome aanvulling op het schaars voorhanden zijnde voedsel in het vissersdorp. En zo ontstond het zeedorpenlandschap rondom de vissersplaats.
De afgelopen jaren heeft PWN een aantal grootschalige natuurprojecten uitgevoerd in de duinen. "De bedoeling is om de oude duinlandjes weer zichtbaar te maken", legt boswachter Dirk Glorie uit. Hij begeleidt, samen met collega Natasja Nachbar, het hele project.
Onder leiding van Dirk Glorie werden de derper duinlandjes in ere hersteld.
(Foto: Henriëtte Tuil/RM)
Natuur terug
Met het terugbrengen van de structuur in de oude duinlandjes, die her en der in het duin verspreid liggen, krijgt ook de natuur weer nieuwe kansen. "De duinlandjes liggen laag tussen de duinen", vervolgt Glorie. "De dorpsbewoners groeven tot ze bij het grondwater kwamen, het zand werd rondom het landje op een wal geworpen. Op die manier kregen ze vochtige grond, waarbij de gewassen door de walletjes beschermd werden tegen de wind.
Tot in de jaren zestig werden hier nog groenten en bollen geteeld. Daarna zijn alle landjes hier geleidelijk buiten gebruik geraakt. Ofwel doordat de eigenaar kwam te overlijden, ofwel door verplaatsing van de activiteiten naar een van de landjes ten noorden van Egmond aan Zee. Daarna werden hier, ten zuiden van Egmond, de landjes aan de natuur terug gegeven."
Unieke begroeiing
In de afgelopen decennia raakten de duinlandjes overgroeid met allerlei woekerende gras- en struiksoorten. Sommige landjes zijn nog nauwelijks als zodanig herkenbaar, doordat ze vol gegroeid zijn met bomen. Op andere landjes staan merkwaardig genoeg de fruitbomen van vroeger nog! "We hebben het hele gebied aangepakt", vervolgt Glorie. "De wallen rondom de landjes zijn gemaaid, er is duinriet en duindoorn verwijderd, en de grote grazers die hier lopen gaan vergrassing tegen.
Op de relatief vochtige landjes komen zeldzame soorten terug, zoals orchideeën en ratelaar. Het Zwaantjesdal, een groot gebied ten zuiden van Egmond, moet een unieke, historische begroeiing gaan laten zien, het duinpaardenbloemgrasland."
Variatie
Een wandeling tussen de landjes laat zien dat elk stuk anders is, afhankelijk van het gebruik en de bemesting in vroeger tijd. Al met al een schitterend en gevarieerd landschap. "We willen de mensen die hier wandelen of trimmen de natuur van dichtbij laten beleven", legt Glorie uit. "Daarom gaan we een aantal akkertjes die langs het pad liggen in gebruik nemen.
Ook wordt een aantal ingezaaid met akkeronkruid, dat dient dan weer als voer voor vogels en muizen. Zo profiteren mens en dier volop van de natuur.
Een ander leuk voorbeeld daarvan is een van de landjes die we uitgegraven hebben tot duinmeertje. Daar huizen nu heel veel vogels, voor de bezoekers van het duin hebben we een vogel-kijk-scherm neergezet, zodat ze kunnen kijken terwijl de vogels ongestoord hun normale gangetje gaan en niet opgeschrikt worden. Het meertje doet daarnaast ook dienst als drinkplaats voor de grazers. Een mooie synergie."
Zeedorpen
Rond de elfde en twaalfde eeuw ontstond een aantal kustplaatsen, waaronder Egmond aan Zee. De dorpelingen leefden van de visvangst, haalden uit de duinen wat ze voor het bestaan nodig hadden en lieten er vee grazen, waardoor het landschap open bleef.
Zo ontstond het zogenaamde zeedorpenlandschap.
Zandviooltjes
Aan de zuidkant van Egmond werden de landjes in de zestiger jaren opgedoekt. De duinlandjesvereniging De Noord bestaat nog steeds. In 2010 vierden zij op feestelijke wijze hun vijfentwintigjarig bestaan.Bij die gelegenheid verscheen het boek 'Om de Noord' van Gerjan Zwaan, waarin het ontstaan van het zeedorpenlandschap beschreven wordt. Onlangs is de tweede druk verschenen.
Wie meer wil weten over het zeedorpenlandschap kan bij de borden in het PWN duinterrein volgen, of voor 19,95 euro het boek 'Om de Noord' aanschaffen bij Boekhandel Dekker