Wapens van Egmond
en het gemeentewapen van de fusiegemeente Bergen
Dit wapen werd ook door de voormalige gemeentes Egmond-Binnen (met 7 rode kepers) en Egmond aan Zee (met 6 rode kepers) gevoerd. Bij het herschrijven van deze website in 2007, kwam ik dit tegen en ik besloot om het verhaal van de wapens van Egmond wat uit te breiden. In mijn eigen papieren ontdekte ik tot mijn verbazing een kopie van een brief uit 1978 van de Hoge Raad van Adel over de toekenning van het nieuwe wapen voor de gemeente Egmond.
Een brief die de Egmondse trots nogal aanwakkert. Hoe kwam ik aan die brief? Ineens wist ik het weer en stond ik in gedachten in de toen nog nieuwe historische bibliotheek van Jan Lute. De Egmondse amateurhistoricus die helaas niet meer onder ons is, had me overladen met Egmondse geschiedenis en me bij het naar huis gaan deze opmerkelijke kopie gegeven die ik vervolgens geheel vergat.
Nu las ik met rode koontjes hoe de gemeente Egmond destijds vanwege het grafelijke verleden een wapen kreeg toegekend met leeuwen en een (zeldzaam voorkomende) vijfbladige kroon. Het was natuurlijk de bedoeling dat ook die leeuwen bij de fusie met Bergen in het nieuwe gemeentewapen zouden worden opgenomen, en dat heeft ook niet veel gescheeld, zoals u hieronder zal lezen.
Geestgronden. De redactie van Geestgronden, die ook al heel lang met deze materie bekend was, heeft dit artikel aangevuld met eigen details en achtergrondinformatie, opgenomen in de Geestgronden van april 2008. Daarop is een reactie gekomen van de elders wonende grafisch ontwerper Harry Stam (BNO) die zichzelf een ‘geëmigreerde Derper’ noemt. Hij had een interessant verhaal te vertellen, dat bij SHE niet of niet meer bekend was. Ook hij ontwierp een wapen dat hij voorzag van trotse ‘Egmondse’ leeuwen.
De oude wapens van de drie Egmonden. Het stamwapen van de familie Egmont werd reeds vanaf 1200 gevoerd. Egmond behoorde tot een van de weinige graafschappen in Nederland en dat heeft na de fusie van de drie Egmonden in 1978 geleid tot een markant gemeentewapen. Ook de kroon van het huidige gemeentewapen van de fusiegemeente Bergen is afkomstig van het Egmondse grafelijke verleden. Dat heeft echter heel wat voeten in de aarde gehad waarbij we de leeuwen als schildhouders zijn kwijtgeraakt en ook van de kepers ‘van goud en keel’ zijn veranderd.
.jpg)
Oorsponkelijk voerde de gemeente Egmond-Binnen, waartoe ook Egmond aan den Hoef behoorde, een wapen ‘van goud beladen met zeven kepers van keel. Keel is de heraldische kleur rood die staat voor moed en opoffering. Goud betekent wijsheid en rijkdom.
Egmond aan Zee voerde een wapen ‘van goud, beladen met zes kepers van keel’. Eén keper minder, want zij was de jongste van de Egmonden, in 977 gesticht door de abdij. Feitelijk was dit wel het enige juiste Egmont wapen, met even veel kepers als het stamwapen.
Het wapen voor de nieuwe gemeente Egmond. In 1978 fuseren de drie Egmonden niet tot ieders genoegen tot de gemeente Egmond. De nieuwe gemeenteraad richt op 12 mei 1978een verzoekschrift aan de Hoge Raad van Adel ter verkrijging van een nieuw gemeentewapen. Bij de aanvraag zendt men een voorlopig ontwerp: een combinatie van de Egmondse wapens en het wapen van Wimmenum. Het letterlijke voorstel is: een wapen: “van goud beladen met zes kepers van keel en in het vrijkwartier van sabel beladen met drie wassende manen van zilver.”
De Hoge Raad van Adel te ’s-Gravenhage blijkt veel hogere aspiraties te hebben en het antwoord op 8 juni 1978 bevat enkele zinnen die door een aantal Egmonders met zeer veel genoegen gelezen zullen worden:
Als één gebied in aanmerking komt voor het voeren van het wapen van de graven van Egmond, c.q. het graafschap Egmond dan is het het gebied dat ontstaat door samenvoeging van de beide gemeenten Egmond aan Zee en Egmond-Binnen. Hierom zou de raad U willen adviseren het onderdeel Wimmenum niet in het nieuwe wapen op te nemen……enz.) Gezien het feit, dat Egmond één van de weinige graafschappen in Nederland was, heeft de Raad er geen bezwaar tegen dit feit als een ‘bijzondere historische omstandigheid’ in de zin van de artikelen 5 en 6 van de richtlijnen van 1977 te beschouwen. De Raad stelt u daarom voor een kroon van rijf bladeren, die in de rangorde der kronen als een ‘hogere’ beschouwd wordt dan die van drie bladeren en twee parels, die normaliter aan publiekrechtelijke lichamen verleend wordt. Ook heeft de raad geen bezwaar tegen schildhouders en zou daarvoor terug willen grijpen op het zegel van Karel, de derde graaf van Egmond (* 1541), een van de weinige afbeeldingen van de graven van Egmond, waarop schildhouders – die overigens niet als erfelijke toevoegingen van het wapen mogen worden opgevat – voorkomen. Concluderend komt de raad dan tot een wapen (…) waarvan de omschrijving luidt:
“gekeperd van twaalf stukken, goud en keel. Het schild gedekt met een kroon van vijf bladeren en gehouden door twee aanziende leeuwen van goud, getongd en genageld van keel.” Het geheel wordt geplaatst op een voetstuk, dat naargelang de omstandigheden kan worden afgebeeld, maar waarvan geen bindende omschrijving gegeven wordt.
Het nieuwe wapen van de gemeente Egmond van 1978 tot 1 januari 2001
Op 23 juni 1978 richt burgemeester A.G. Bakker zich tot de raad met het verzoek hiermee in te stemmen. Op 25 augustus verleent koningin Juliana haar goedkeuring en ook minister van binnenlandse zaken Hans Wiegel komt er aan te pas. Maar op 25 november komt er een rectificatie. Het woord ‘aanziende’ uit de omschrijving vervalt. Immers, de leeuwen kijken niet ons maar elkaar aan. Een steen met dit wapen wordt aangebracht op het voormalige kinderkoloniehuis ‘Zwartendijk’ dat het nieuwe gemeentehuis wordt voor de fusiegemeente. Sinds 2007 is de steen met het wapen te vinden op de buitenmuur van het Museum van Egmond in de Zuiderstraat te Egmond aan Zee.
De fusie met Bergen. In de jaren 90 wordt onder leiding van burgemeester Brommet opnieuw gesproken over de onvermijdelijkheid van een grotere fusiegemeente. Dit heeft in alle betrokken dorpen heel wat voeten in de aarde. Aanvankelijk neigt Egmond meer naar een fusie met de gemeente Heiloo. Als Heiloo echter aangeeft niet samen te willen gaan worden de avances verlegd naar Bergen en Schoorl. In december 1997 stemmen de gemeenteraden van Bergen, Egmond en Schoorl in met het voorstel om te fuseren tot één gemeente met ingang van 1 januari 2001. Dit onder uitdrukkelijke voorwaarde, dat iedere dorpskern het eigen karakter behoudt.
Veel is ook te doen over een nieuwe naam voor de gemeente maar uiteindelijk wordt het simpelweg gemeente Bergen. Kort daarna staat op de overlijdensacte van een pure Egmonder als columnist Jaap Eeltink, dat hij is overleden te Bergen. Zo zal het voortaan gaan.
Egmondse vlag. Na de fusie wordt op 18 december 1980 ook besloten tot een officiële vlag voor de gemeente Egmond met 6 rode kepers. Die vlag wordt dan niet op grote schaal gebruikt. Het is de bemanning van de Pinck die de vlag in 2007 in de top van de mast hangt en daarmee vele Egmonders in het hart raakt. De vlag is dan echter niet te koop. Nu wel via Stichting Historisch Egmond, link bij bronvermelding